Giriş
İnsanlığın ortak vicdanında bazı kelimeler karanlığın ve kötülüğün sembolü hâline gelmiştir: savaş, işkence, tecavüz, yargı kıyımı ve sistematik zulüm. Buna karşılık, bazı kavramlar da evrensel birer ışık kaynağı gibi toplumları aydınlatır: barış, adalet, özgürlük, eşitlik, merhamet, empati, sevgi, yardımlaşma ve işbirliği. Tüm farklılıklarına rağmen, dünya üzerindeki hiçbir bireyin ya da toplumun bu temel değerleri samimiyetle reddetmeyeceği varsayılır. Ne var ki, tarihin ve günümüzün tanıklıkları bu beklentinin zaman zaman hayal kırıklığına dönüştüğünü göstermektedir.
Karanlık İdeolojiler ve Araçsallaştırılmış Canlılar
Radikal ideolojilerin insan yaşamını araçsallaştırdığı en çarpıcı örneklerden biri, canlı bomba eylemleridir. Bazı örgütlerde bu eylemler için gönüllü olanlar arasında kura çekildiği ve bu seçimin bir ödül gibi kutlandığı bilinmektedir. Kendini kutsal bir görev uğruna feda ettiğine inanan kişi, arka planda bu süreci yönetenler için yalnızca araçsallaştırılmış bir figürdür. Bu tür yapılanmaların nihai hedefi genellikle ya iktidarı ele geçirmek ya da mevcut düzeni kaosa sürükleyerek meşruiyet krizleri yaratmaktır. Hannah Arendt’in ifadesiyle: “Kötülüğün en korkutucu hâli, sıradanlaşmış olanıdır” (Arendt, 2000). Terör eylemleri, çoğu zaman bireysel öfkenin değil, stratejik siyasal manipülasyonun ürünüdür.
Zorla Evlendirme: Bireysel Haktan Toplumsal Travmaya
Tecavüzcüsüyle evlendirilmek gibi uygulamalar, insan onurunu ve temel hakları açıkça ihlal eden çok boyutlu sorunlardır. Bu tür evliliklerin, ceza sorumluluğunu ortadan kaldırmaya yönelik bir araç olarak kullanılması adalet duygusunu zedeler. Mağduru faille bir araya getirerek ikinci bir travmaya maruz bırakmak ise yalnızca bireysel değil, toplumsal düzeyde de bir çöküntüyü yansıtır. Toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin en somut tezahürlerinden biri olan bu uygulamalar, kadınların değersizleştirildiği ataerkil yapıların yeniden üretimidir (Koç, 2015).
John Stuart Mill’in ifadesiyle: “Toplumun gücü, bireyin haklarını çiğnememelidir.”
İoanna Kuçuradi’nin belirttiği gibi: “Tek bir kişi dahi zarar görüyorsa, hiçbir genel yarar korunamaz.”
Bu bağlamda, tecavüz failinin ödüllendirilmesi anlamına gelen bu tür evlilikler, yalnızca hukuken değil; ahlaken ve sosyolojik olarak da kabul edilemezdir.
Barışın Şeffaflığı ve Hukukun Üstünlüğü
Demokratik bir hukuk devletinde barış, yalnızca çatışmasızlık değil; hukuka, meşruiyete ve eşitliğe dayalı bir yaşam düzenidir. Devletlerarası barış, uluslararası hukuk ilkeleri doğrultusunda; iç barış ise anayasal düzen ve hukukun üstünlüğü çerçevesinde tesis edilmelidir.
Terör örgütleriyle yürütülen “barış” süreçleri, hukuk devleti ilkeleriyle doğrudan çelişir. Barış, ancak meşru aktörler arasında yapılabilecek bir anlaşmadır. Terör örgütleriyle ilgili adımlar, ancak silah bırakılması ve yasal zemine geçilmesi hâlinde, yani şiddetin reddedilmesi şartıyla gündeme gelebilir. Bunun hukuki karşılığı, örneğin TCK 224/4 gibi maddelerde mevcuttur; gerekiyorsa yeni düzenlemeler de yapılabilir.
Süreçler, anayasal ve yasal çerçevede; halkın bilgisi, yasama ve kamuoyu denetimi altında, şeffaf biçimde yürütülmelidir. Aksi hâlde, meşruiyet sorunu doğar ve devletin tarafsızlığı ile hukuka bağlılığı ciddi biçimde zedelenir.
Bir devletin, “terörsüz ülke” söylemiyle kendini demokratik hukuk devleti olarak tanımlarken; diğer yandan anayasal veya yasal dayanak olmaksızın bir terör örgütü lideriyle kapalı görüşmeler yürütmesi, kamuoyuna açıklanmayan pazarlıklar yapması ve örgütün tasfiyesine aracı olması ciddi bir çelişkidir. Bu, hukuk devletinin temel ilkeleri olan şeffaflık, hesap verebilirlik ve yasallığın açık ihlalidir.
Barış ancak demokratik katılım ve toplumsal uzlaşı ile sürdürülebilir hâle gelir. Kapalı kapılar ardında yürütülen, içeriği belirsiz süreçler; hukuku araçsallaştıran keyfi bir yönetim anlayışının göstergesi olur ve demokratik kurumların itibarına zarar verir. Bu tür uygulamalar, toplumsal güvensizlik ve kutuplaşmayı derinleştirir.
Sonuç olarak, terör örgütleriyle yürütülecek her türlü sürecin açık, yasal zemine dayalı ve toplumsal denetime açık olması gerekir. Zira hukuk devleti, öngörülebilirlik, eşitlik ve kurala bağlılık rejimidir (Gözler, 2020). Montesquieu’nun “Yasaların olmadığı yerde özgürlük olmaz” sözü, hukuk düzeninin barışın vazgeçilmez temeli olduğunu vurgular.
Şeffaf olmayan, kişisel inisiyatiflerle yürütülen görüşmeler; mağduru faille uzlaştırmaya çalışan ahlaken sorunlu bir “tecavüzcüsüyle evlendirme” anlayışını çağrıştırır. Bu tür uygulamalar hem suçun ağırlığını hafife alır hem de topluma, adaletin pazarlık konusu yapılabileceği yönünde tehlikeli bir mesaj verir.
Gerçek terörle mücadele, teröriste taviz değil; halka daha fazla demokrasi, adalet, şeffaflık ve özgürlük sunarak olur. Barışın kalıcılığı, hukuka duyulan güvenin ve toplumsal sözleşmenin güçlenmesiyle mümkündür.
Kalıcı Barış İçin Adalet ve Liyakat Temelli Mücadele
Terörle mücadelede başarı, yalnızca güvenlik önlemleriyle değil; toplumsal sözleşmeyi güçlendiren sosyal ve siyasal reformlarla sağlanabilir. Liyakata dayalı, eşitlikçi ve adaletli bir sistem; yoksulluğu, ayrımcılığı ve dışlanmayı azaltarak terörizmin kök nedenlerini ortadan kaldırır (Yıldız, 2016).
İnsanların adalet duygusuna, haklarına ve refaha olan güveni arttıkça radikalleşme zemini zayıflar. Gerçek mücadele, halkla güven esaslı ilişkiler tesis etmekle mümkündür. Güçlü bir hukuk düzeni, hem terörü hem de keyfi yönetimi dışlayarak istikrar sağlar.
Sonuç
Barış ve kardeşlik, kucaklaşma hemen şimdi gerçekleşmeli; ancak bunun kalıcı olması, demokratik hukuk devletinin kurum ve kurallarına uygun, şeffaf, güven verici ve kapsayıcı bir yaklaşımla mümkündür.
Hukuk kuralları soyut ve geneldir; kişiye veya gruba özel yasa yapılmaz. Suç işlememiş bireyler ve sadece devlete karşı işlenen siyasi suçlar için genel bir düzenleme yapılabilir. Ancak, tekrar örgüt üyeliği anlamında hiyerarşik bağ kuran ve talimatla hareket edenlerin cezalarının artırılmasına yönelik ayrı bir yasal çerçeve oluşturulabilir.
Sonuç olarak, barışın ve kardeşliğin kalıcı ve meşru olması, ancak demokratik hukuk devletinin şeffaflık, hesap verebilirlik ve kapsayıcılık ilkelerine dayalı bir yaklaşımla mümkündür. Hukukun üstünlüğüne dayanan, vicdani ve samimi bir barış; sadece sessizlik değil, aynı zamanda özgürlük, adalet ve eşitliğin hüküm sürdüğü bir toplumsal düzenin adıdır.
Kaynakça
Arendt, H. (2000). Kötülüğün Sıradanlığı (Çev. Ü. Öktem). İstanbul: İletişim Yayınları.
Gözler, K. (2020). Anayasa Hukuku Dersleri. Bursa: Ekin Yayınevi.
Koç, Y. (2015). “Kadına Yönelik Cinsel Suçlarda Ceza Hukuku Uygulamaları.” Türkiye Barolar Birliği Dergisi, (118), 157-179.
Tanör, B. (1994). Anayasa Hukukunun Güncel Sorunları. İstanbul: Beta Yayınları.