Hukuk, sadece mahkemelerde veya avukatlarda bulunan bir kavram değildir; aksine, adil ve düzenli bir toplum için temel bir ihtiyaçtır. Hayatımızın her alanında, en basitinden en karmaşığa kadar, hukukun varlığı ve işleyişi hayatımızı düzenler ve haklarımızı korur.
Geçmişe baktığımızda, keyfi yönetimlerin ve hukukun üstünlüğünün olmadığı toplumlarda huzur ve refahın sağlanamadığını görürüz. Roma İmparatorluğu’nun çöküşü, Nazi Almanyası’nın vahşeti ve Sovyet Rusya’nın totaliter rejimi, hukukun yok sayılmasının yol açabileceği felaketlerin sadece birkaç örneğidir.
Anayasal demokrasilerde, anayasalar en yüce hukuk metni olarak kabul edilir ve temel hak ve özgürlükleri güvence altına alır. Anayasa Mahkemeleri, bu anayasaların koruyucusu olarak görev yapar. Yasama organı, toplumu düzenlemek için kanunlar çıkarır. Ancak, bu yetki sınırsız değildir. Yasama organı da anayasaya ve hukukun evrensel prensiplerine bağlıdır. Anayasa Mahkemesi, yasaların anayasaya uygunluğunu denetleyerek keyfi yasama faaliyetinin önüne geçer. Bireysel başvuru yoluyla vatandaşlar, anayasal haklarının ihlal edildiğini düşündüklerinde doğrudan Anayasa Mahkemesi’ne başvurabilirler.
Anayasa Mahkemesi’nin verdiği bireysel hak ihlali kararlarına mutlak uyulması, keyfi uygulamaların önlenmesi ve hukukun üstünlüğünün sağlanması son derece önemlidir. Yasama organının bile keyfi hareket edemeyeceği ve anayasaya, hukukun evrensel prensiplerine ve uluslararası sözleşmelere uygun yasama faaliyeti yapması gerekir. Anayasa Mahkemesi, bu faaliyetin denetimini yapar.
Keyfi uygulamalar ve subjektif menfaatler doğrultusunda yapılan düzenlemeler, sadece hakları ihlal edilen kişiler için değil, bu düzenlemeleri yapanlar için de sıkıntı yaratabilir. “Hukuka aykırı düzenleme bumerang etkisi yapar” ifadesi bunu açıklar. Hukuka aykırı yapılan bir düzenlemenin sonuçlarının, zaman içinde ve beklenmedik bir şekilde, düzenlemeyi yapanları da olumsuz etkiler. Ayarı bozulan kantarın bir gün ayarı bozanları da tartacağını unutmamak gerekir. Hukuk sistemi zayıfladığında, keyfi uygulamalar artabilir ve bu durum herkesi tehdit eder.
Unutmayalım ki, hukuk güvencesi olmadan adil ve özgür bir toplum inşa etmek mümkün değildir.