Laiklik, Hristiyan dünyasında köklü değişimlere yol açmıştır. Bu değişimleri anlamak için laiklik öncesi ve sonrası dönemi kıyaslayalım.
Laiklik Öncesi:
- Tek Din: Orta Çağ’da Avrupa’da Katolik Kilisesi mutlak güce sahipti ve dini inançlar katı bir şekilde kontrol altındaydı.
- Engizisyon: Farklı inananlar veya kilise doktrinine aykırı fikirler sunanlar Engizisyon tarafından zulüm gördü. Giordano Bruno ve Galileo Galilei gibi isimler bu zulmün kurbanları arasındaydı.
- Bilimsel Gelişmenin Engellenmesi: Kilise, bilimsel keşifleri ve yeni fikirleri bastırmaya çalıştı; bu durum bilimsel gelişmenin gecikmesine neden oldu.
- Savaşlar ve Çatışmalar: Dini farklılıklar, Avrupa’da yüzyıllar boyunca devam eden kanlı savaşlara ve çatışmalara yol açtı.
Laiklik Sonrası:
- Din ve Devletin Ayrılması: Laiklik ile birlikte devlet ve din birbirinden ayrıldı; bu durum, düşünce, din ve vicdan özgürlüğünü getirdi.
- Bilimsel Gelişmenin Hızlanması: Dinin bilime olan baskısı ortadan kalktı ve bilimsel keşifler hız kazandı.
- Hoşgörü ve Barış: Farklı inançlara sahip insanlar barış içinde bir arada yaşama imkanı buldu. Dini inançlar artık savaş ve çatışma kaynağı olmaktan çıktı.
- Sosyal ve Kültürel Çeşitlilik: Laiklik, farklı inançların ve kültürlerin gelişmesine ve zenginleşmesine katkıda bulundu.
Önemli Düşünürlerden Alıntılar:
- John Locke: “Laiklik, bireylerin dini inançlarını özgürce yaşamasının güvencesidir. Devletin din işlerine karışmaması, bireysel özgürlüklerin teminatıdır.”
- Thomas Jefferson: “Din ile devletin ayrılığı, özgürlüğün korunmasının temelidir. Herkesin kendi inancını yaşaması, bir başkasının inancına müdahale etmemesi gerekir.”
- George Washington: “Din ve devletin ayrılması, toplumsal barışın ve adaletin teminatıdır. Herkesin inancını özgürce yaşaması, devletin tarafsızlığına bağlıdır.”
Müslümanlar ve Tekfir:
Müslümanlar tarih boyunca yine Müslüman din adamlarının fetvalarıyla katledilmiştir. Hakikatte din, “fetvacıların” tekelindedir. Ancak tekfirmetre gibi gezen fetvacılar, muktedirlerin, egemenlerin karşısına pek çıkmazlar. Onların gücü ancak halka yeter, ancak güçsüzler karşısında din fedaisi kesilirler. Bu durum dün de böyleydi, bugün de böyle. 2024 yılında da fetva makamı görülen en önemli din alimi, “İktidara zarar verecekse haksızlık ve yanlışlardan şikayetle doğruları söylemek caizdir diyemem” cümlesini kurabilmektedir.
- Hz. Ali’nin Hariciler Tarafından Tekfiri: Hariciler, Sıffın savaşı sonrasında Hz. Ali’yi küfre düşmekle itham edip akabinde de onu öldürmüşlerdir.
- Ebu Hanife’nin Tekfiri: Hanefiliğin kurucu ismi Ebu Hanife de, Müslümanlar tarafından küfür suçlamasına maruz bırakılmıştır.
- Hallac-ı Mansur’un Öldürülmesi: Hallac-ı Mansur’u önce küfre düşmekle itham edip, devamında elini ve ayaklarını keserek katletme utancı da yine Müslümanlara aittir.
Tekfir Uygulamalarının Sonuçları:
- Şiddet ve Terör: Tekfir edilen Müslümanlar, genellikle şiddete ve teröre maruz kalmaktadır.
- Kutuplaşma ve Bölünme: Tekfir uygulamaları, İslam toplumunda kutuplaşmaya ve bölünmeye neden olmaktadır.
- İslam’ın İmajının Zedelenmesi: Tekfir uygulamaları, İslam’ın barışçıl ve hoşgörülü imajını zedelemektedir.
Laiklik ve Tekfir:
Laiklik, din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılması anlamına gelir. Laik bir toplumda, düşünce, din ve vicdan özgürlüğü güvence altına alınır ve hiçbir din veya mezhep diğerlerine karşı ayrıcalıklı bir konuma sahip olmaz. Laiklik, tekfir uygulamalarının önlenmesinde önemli bir rol oynayabilir. Çünkü laik bir toplumda, düşünce, din ve vicdan özgürlüğü güvence altına alındığı için, hiçbir grup diğer bir grubu tekfir etme hakkına sahip değildir.
Medine Vesikası ve Laiklik:
Medine Vesikası, laikliğin temel ilkelerini içerir ve farklı dini oluşumlara “özgürlük, eşitlik ve adalet” kavramlarını garanti eder. Bu vesika, Hz. Muhammed tarafından hazırlanmış ve Müslümanlar, Yahudiler ve diğer inançlara sahip insanlar arasındaki barışçıl bir arada yaşamayı sağlamıştır.
Günümüzde Laiklik ve İslam Dünyası:
Günümüzde radikal gruplar İslam adına şiddet ve terör eylemleri gerçekleştirmekte, bu durum laikliğin gerekliliğini daha da ortaya koymaktadır. Laik bir devlet yapısı, farklı inançlara sahip insanların barış içinde bir arada yaşayabilmeleri için tek yoldur.
Laiklik kavramı, dinleri ve yaşam biçimlerini sınırlayan değil, tam tersine özgürleştiren bir anlam kazanmalıdır. Bu bakımdan kutuplaştıran, ayrıştıran bir kavram değil, birlikte yaşama kültürünü geliştiren ve dini özgürlüğü sağlayan bir ilke olarak değerlendirilmelidir.
Müslümanlar ve Laiklik:
Müslümanlar bu durumda laiklik ilkesine nasıl bakmalıdır? “Sizin dininiz size, benim dinim bana” (Kafirun, 6) ilkesi Müslümanlarca benimsenmiş bir ilkedir. Özellikle Medine Vesikası’nda farklı dini oluşumlar ve toplum için “özgürlük, eşitlik ve adalet” kavramlarının öne çıktığını görmekteyiz. Medine Vesikası’nın 25. maddesinde “Ben-i Avf Musevileri, müminlerle beraber aynı ümmettirler, Musevilerin dinleri kendilerine, Müslümanların dinleri de kendilerinedir.” ifadeleri yer almıştır. Yunus Suresi 99. Ayette de, “Rabbin dileseydi yeryüzünde bulunanların tümü topluca iman ederdi. Şu halde insanları mü’min olmaları için sen mi zorlayacaksın?” ilkesi de bölen, itham eden, ayrıştırma çabasında olanlara cevap niteliğindedir.
Sonuç:
Özetle, yüzlerce farklı anlayışın birbirlerini tekfir ettiği bir Müslümanlık dünyasında, laiklik tehlike olmak bir yana, gereklilik olarak görülmelidir. Laiklik, farklı inançlara sahip insanların barış içinde bir arada yaşayabilmelerine imkan sunan ve dini özgürlüğü sağlayan bir ilkedir.