Sürdürülebilir Enerji
Sürdürülebilir enerji nasıl olmalıdır? Yenilenebilir elektrik enerjisinde fiyatlar nasıl belirlenmelidir?
Türkiye’nin gerçek anlamda gelişmiş bir sanayi ve iyi bir ekonomi ile refah seviyesine ulaşması için enerji konusunda da yapılması gereken bazı radikal kararlar bulunmaktadır. Bu hususu üç noktada temellendirmek mümkündür:
- Doğal kaynaklarımız doğru bir şekilde ve sürdürülebilir biçimde tespit edilmek durumundadır.
- Derin bir çalışmayla, kaynak bazlı enerji tesisleri için; bu tesislerin, hangi teknoloji ve makine parkı ile oluşturulacağı tespi edilmelidir.
- Kurulacak bu tesislerde ve endüstrisinde yerlilik oranı ne ölçüde olabilecek, asgari yerlilik ölçüsü hangi miktarda olmalıdır, sorularının cevaplandırılması fereklidir.
Konuya Güneş enerjisine odaklanarak baktığımızda; Bir Güneş Paneli tesisi kurulduğunu varsayalım: Paneller üretiliyor, bu durumda tesisin oluşturacağı katma değer hangi boyutta olacaktır? Temel madde yurt dışından geliyorsa, oluşan katma değer nedir? Bu durumun derin bir şekilde analizi şarttır. Olaya çok boyutlu bakıldığında, yaratılan istihdam, olayın sadece montaj boyutunda kalması, dünya piyasası ile rekabet çok geniş ele alınmalıdır.
Yukarıda ifade edilenler, Nükleer Enerji ve santraller içinde cari olduğunu belirtmek durumundayız.
Yenilenebilir enerji kaynaklarının, sağlıklı, güvenilir ve en doğru şekilde envanterinin çıkarılması birincil öncelikli çalışma olmalıdır.
Türkiye’de CNC tezgahları çok boyutlu üretim yapmaktadır. Bu tezgahların çalışma verimlilikleri ve kapasiteleri de araştırılarak, bu makinelerin enerji alt yapısına ilişkin ve donanım üretmesinde ve diğer tam kapasite çalışmayan makinelerin de enerji sektörüne donanım üretmesi sağlanabilir. İyi bir koordinasyonla makine envanteri ve kapasiteleri belirlenip, işler verilebilir.
Yine Enerji Sektörüne makine ve sabit donanım sağlayacak tesislerin bir an önce hayata geçirilmesi de oldukça önemlidir. Enerji Bakanlığının son dönem yapmış olduğu YEKA ihalelerini önemlidir. Bununla beraber ne yapılmalıdır? Güneş YEKA’larında Ekipman üretimine 2 ayrı teknoloji şirketine verip ekipman alım garantisi verilmeli ve hücre ve panel için en uygun fiyatı veren şirketten alım yapılmalı, 1000 MW/Yıl alım garantisi sağlanmalı , yine invertör içinde aynı kapasite garantisi verilerek, ülkeye tesis kurma ve en ileri teknoloji getirme şartı aranılarak, akabinde yatırım için ayrı bir alım garantili YEKA ihalesi yapılması son derece yerinde olacaktı.
Bu ihalelerde her şey hazırlanmış proje firmaları (SPV) kurulmuş (çed, imar, lisans, fizibilite vb.) hazır olan projeleri açık eksiltme yoluyla ihale edilebilirdi. Böylece hem teknoloji yerli olacak, hem de teknojinin gelişmesi sağlanmış olabilirdi.
Bu anlatılanlar, Rüzgar YEKA‘ları içinde aynen geçerlidir Teknoloji ve Fabrika yatırımı ayrı ,üretim yatırımı ayrı ama birbiri ile dolaylı şekilde bağlantılı olmalıdır .
Jeotermal ise biraz daha farklı olmalıdır. Bu konuda tamamen riski devlet almalı yani sondaj kuyularını devlet açmalı, rezerv tespit edildikten sonra ihaleye gidilmesi daha yerindedir. Kuyu sondaj giderleri ihaleyi alan firma tarafından peşin olarak devlete ödemeleri ve 10 yıl alım garantisi için ihalede en ucuz teklifi verene verilmeli, ihale öncesi tüm izinler ve lisans alınmış SPV şirketi üzerinden yapılmalıdır .
Biyokütle bazlı enerjide ise temel strateji sürdürülebilir, çevreci, geri dönüşüm esas alınmalı, zorunluluk dışında yakma tesislerine izin verilmemelidir, ayrıca tesis bazında enerji üretim olarak sınırlama getirilmelidir.
Yenilenebilir enerji kanunu alım garantisi en son 31 Aralık 2020 yılında devreye girecek tesisler için geçerli olacaktır. Bu kanunun gözden geçirilerek uzatılması da önemlidir. Güneş, Rüzgar ve Hidroelektrik yatırımları için serbest piyasa koşulları oluşmuştu ancak yatırımcı şirketlerin projelerini bankalar tarafında proje finansmanı ile yapmaları sebebi ile bankacılar bir alım garantisini önemsemektedir; bu nedenle şu an ki piyasa fiyatları baz alınarak Rüzgar, Güneş ve Hidroelektrikte güç sınırlaması getirilerek düşükte olsa bir fiyat garantisi verilmelidir örneği 45 Usd / MW , diğer kaynaklarda teknoloji ve gereklilik konusunda alt sınıflar oluşturularak yatırım bedelleri güncellenerek bir fiyat mekanizması oluşturulmalıdır, özellikle jeotermal ve biyokütle esaslı belediye çöplerinden elektrik üretimi destekleme mekanizmasının sürdürülmesi önemlidir, fiyatlar da tekrar gözden geçirilmelidir .
Saygılarımla Ali Rıza ONER